Doğru Aydınlatma

Gece güvenliğinden ve aydınlatmanın işlevsel yönünden tasarruf etmeden ışıklandırmada enerji tasarrufu nasıl sağlanabilir ve aynı zamanda ışık kirlenmesi en aza nasıl indirgenebilir? Göğü aydınlatmanın bir işlevi yoktur; güvenliğe de katkı sağlamadığı ABD gibi ışık kirlenmesinin fazla olduğu ülkelerde yapılan araştırmalardan anlaşılmaktadır: ışıklandırma suç işlemeyi engellemiyor, suçun nedeni ışık ya da karanlık değildir. Suçluları da gökte aramamalıdır! Dahası, ışık kirlenmesi kaynak israfına da neden olur. O halde, ilke olarak, izlenecek yol (1) ışığın göğe yönelmesini kesmek ve aydınlatılacak yere yöneltmek, (2) birim enerji başına daha çok ışık veren kaynakları kullanmak ve (3) zamanlayıcılar kullanarak, gereksiz aydınlatmaları -örneğin reklam ve ilan ışıklandırmalarını- gece yarısından sonra kapatmak olmalıdır.

 

Dış aydınlatma lambaları, lambanın bulunduğu yerden geçen yatay düzlemden daha yukarıya ışık gitmeyecek şekilde perdelenmelidir, böyle armatürlere “tam perdeli” denmektedir. Lambadan çıkan ışığın düşey doğrultu (lamba direği) ile yaptığı açıya 0o dersek, 90o altında çıkan ışık yere paralel gider, 180o altında çıkan ışık dikey doğrultuda göğe gider. 70o ile 90o açıları altında yayılan ışığın yeri aydınlatmada bir yararı yoktur. Çünkü yere çok uzaklarda, ve zayıflamış olarak ulaşır; böyle ışıklandırma, ister şehir ister şehirlerarası yolda olsun göz kamaştırır ve görüşü engeller. Örneğin, park ve bahçelerde gördüğümüz küre (‘glob’) şeklindeki lambalardan alınan bir örnek üzerinde İstanbul Teknik Üniversitesi tarafından yapılan ölçümlere göre, ışığının %40’ı doğrudan üst uzaya yayılmaktadır.

 

Verimli aydınlatma için, kullanılan dış aydınlatma lambaları da armatür kadar önemlidir.

 

Üst yarı uzaya yayılan: %40

Alt yarı uzaya yayılan: %60

Üst uzaya yayılma oranı: %33

Alt uzaya yayılma oranı: %50

Ekransız küre tipi lamba akı grafiği. Dış çember üzerindeki sayılar lambadan çıkan ışığın yatayla yaptığı açıdır.

  

Dış aydınlatma lambaları, lambanın bulunduğu yerden geçen yatay düzlemden daha yukarıya ışık gitmeyecek şekilde perdelenmelidir, yani armatürler “tam perdeli” olmalıdır.

 

 

Yol Aydınlatması

 

            Yanlış                                    Doğru

 

 

Duvar Aydınlatması

 

            Yanlış                                    Doğru

 

 

Pano Aydınlatması

 

 

            Yanlış                                    Doğru

 

 

Tam perdeli (ışığın yatayla yaptığı açı 90o altında olan) armatür örnekleri

 

 

 

 

Doğru spor alanı aydınlatması

(IDA Fotoğrafı)

 

 

İyi bina aydınlatması Ak. Ü. Yerleşkesi

2006 Antalya ( Foto:Z.Aslan)

IDA aydınlatma tasarımı ödülü, 2004

 

 

Dış aydınlatma herkes için gerekli: Aydınlatma doğru yapılırsa

  • gece etrafımızı daha iyi görürüz,

  • aydınlatma için daha az enerji harcarız,

  • kendimizi daha güvende hissederiz,

  • suç işlenmesi daha az olur,

  • yıldızlı gökyüzününü kaybetmeyiz!